Nghiệm Pháp Dung Nạp Glucose Là Gì? (Hướng Dẫn Dành Riêng Cho Mẹ Bầu)

Có lẽ nỗi ám ảnh lớn nhất của các mẹ bầu ở tuần thai thứ 24 đến 28 chính là bài test "Uống nước đường" tại bệnh viện. Tên gọi y khoa chính thức của bài kiểm tra này là Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT).

Tại sao phụ nữ mang thai lại bắt buộc phải trải qua xét nghiệm có phần "ngọt gắt" và buồn nôn này? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của xét nghiệm, cách đọc chỉ số tiểu đường thai kỳ và những lưu ý sống còn để cả mẹ và bé đều khỏe mạnh.

1. Nghiệm Pháp Dung Nạp Glucose (OGTT) Là Gì?

Bình thường, khi bạn ăn một đồ ngọt, tuyến tụy sẽ lập tức tiết ra Insulin để dọn sạch đường vào tế bào. Tuy nhiên, khi mang thai, nhau thai tiết ra nhiều loại hormone kháng lại Insulin. Điều này khiến tuyến tụy của mẹ bầu phải hoạt động gấp 3 lần bình thường.

Nếu tuyến tụy của người mẹ yếu, không sản xuất đủ Insulin, lượng đường trong máu sẽ tăng vọt và không hạ xuống được. Tình trạng này gọi là Tiểu đường thai kỳ.

Để kiểm tra xem tuyến tụy của mẹ có đủ khỏe không, bác sĩ sẽ thực hiện Nghiệm pháp dung nạp glucose. Bản chất của nó là "cố tình" nạp một lượng đường lớn (75g glucose) vào cơ thể mẹ cùng một lúc, sau đó bấm giờ để xem mất bao lâu cơ thể mẹ mới dọn sạch được số đường đó.

2. Quy Trình 3 Bước "Lấy Máu - Uống Đường - Lấy Máu"

Để kết quả chính xác 100%, mẹ bầu cần nhịn đói từ 8-12 tiếng trước khi làm xét nghiệm (thường là nhịn ăn sau 10h đêm hôm trước và đến viện vào sáng sớm).

Quy trình chuẩn diễn ra trong vòng 2 tiếng đồng hồ:

• Bước 1 (Đo đường huyết lúc đói): Y tá sẽ lấy một mẫu máu tĩnh mạch của bạn ngay khi vừa đến viện để làm mốc so sánh (Lần lấy máu 1).
• Bước 2 (Thử thách vị giác): Bạn sẽ được phát một cốc nước lọc pha chính xác 75g đường glucose (loại đường hóa học rất ngọt). Bạn phải uống hết cốc nước này trong vòng 5 phút.
• Bước 3 (Chờ đợi và Lấy máu tiếp): Bạn phải ngồi im một chỗ (không đi lại để tránh cơ bắp tiêu thụ mất đường).
  • Đúng 1 tiếng sau khi uống: Y tá lấy máu tĩnh mạch (Lần lấy máu 2).
  • Đúng 2 tiếng sau khi uống: Y tá lấy máu tĩnh mạch (Lần lấy máu 3).

3. Cách Đọc Kết Quả: Khi Nào Là Tiểu Đường Thai Kỳ?

Khác với người bình thường, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tiểu đường ở phụ nữ mang thai khắt khe hơn rất nhiều, vì lượng đường dư thừa dù nhỏ cũng sẽ đi thẳng qua nhau thai vào thai nhi, khiến thai nhi phát triển to bất thường (thai to), gây sinh khó và suy hô hấp cho bé lúc chào đời.

Dưới đây là 3 mốc thời gian và 3 con số tử thần bạn cần nhớ.

Theo Tiêu chuẩn của Bộ Y Tế và IADPSG, bạn sẽ bị chẩn đoán mắc Tiểu đường thai kỳ nếu kết quả xét nghiệm máu tĩnh mạch có BẤT KỲ 1 TRONG 3 chỉ số nào sau đây bằng hoặc cao hơn ngưỡng:

1. Lúc đói (Chưa uống đường): $\ge$ 5.1 mmol/L (92 mg/dL)
2. Sau uống đường 1 tiếng: $\ge$ 10.0 mmol/L (180 mg/dL)
3. Sau uống đường 2 tiếng: $\ge$ 8.5 mmol/L (153 mg/dL)

Lưu ý: Chỉ cần 1 trong 3 chỉ số vượt ngưỡng là bác sĩ đã kết luận bạn mắc bệnh, không cần phải cả 3 chỉ số.

4. Bị Tiểu Đường Thai Kỳ Mẹ Bầu Cần Làm Gì?

Nếu lỡ không vượt qua được bài test dung nạp glucose, mẹ bầu đừng quá hoảng loạn. Hơn 80% trường hợp tiểu đường thai kỳ có thể được kiểm soát hoàn toàn bằng chế độ ăn và vận động mà không cần tiêm Insulin.

3 Việc cần làm ngay:

1. Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì ăn 3 bữa no, hãy chia thành 5-6 bữa nhỏ. Việc này giúp tuyến tụy không bị quá tải cùng một lúc.
2. Đo đường huyết tại nhà: Mua ngay một chiếc máy đo cá nhân. Bấm máu đo sau khi ăn 2 tiếng để theo dõi xem thức ăn vừa rồi có làm tăng đường không.
3. Đi bộ sau khi ăn 30 phút: Đây là "vũ khí bí mật". Sau khi ăn, hãy đi bộ nhẹ nhàng khoảng 15-20 phút. Vận động giúp cơ bắp tiêu thụ bớt đường trong máu, ngăn không cho đường truyền vào thai nhi.

Góc Giải Đáp Cùng Bác Sĩ (FAQ)

Câu 1: Em đi làm xét nghiệm dung nạp glucose, uống nước đường bị nôn hết ra thì làm sao?

Vì nước đường glucose rất gọt (như si-rô nguyên chất) và bạn lại đang bị đói bụng, nên việc buồn nôn là rất phổ biến. Nếu bạn nôn ra trong vòng 30 phút đầu sau khi uống, bài test coi như thất bại. Bạn sẽ phải quay lại vào ngày hôm sau hoặc tuần sau để làm lại từ đầu. Lời khuyên là hãy uống từng ngụm nhỏ đứt quãng trong 5 phút thay vì tu 1 hơi, và vắt thêm vài giọt chanh vào cốc nước đường (nếu bác sĩ cho phép) để giảm cảm giác buồn nôn.

Câu 2: Em có thể không uống nước đường mà thay bằng việc ăn 1 tô phở rồi đo máu được không?

Không được. Một tô phở chứa nhiều thành phần phức tạp (đạm, béo, tinh bột) và mỗi quán phở nấu khác nhau, hấp thu vào cơ thể mỗi người khác nhau. Nước đường glucose 75g là một "liều lượng chuẩn hóa quốc tế", hấp thu vào máu lập tức. Chỉ dùng nước đường chuẩn này mới có thể so sánh kết quả với bảng tiêu chuẩn của Bộ Y Tế.

Câu 3: Mẹ bầu có cần làm xét nghiệm này 2 lần trong 1 thai kỳ không?

Thường là không. Mốc 24-28 tuần là thời điểm kháng Insulin mạnh nhất nên bắt buộc phải làm. Nếu kết quả bình thường, bạn yên tâm đến lúc sinh. Trừ khi bạn thuộc nhóm "Nguy cơ rất cao" (béo phì nặng, từng bị tiểu đường thai kỳ ở bé trước), bác sĩ có thể chỉ định làm test ngay từ 3 tháng đầu thai kỳ.

Câu 4: Sau khi sinh con xong, em có bị tiểu đường luôn không?

Hầu hết phụ nữ sẽ hết tiểu đường thai kỳ sau khi sinh khoảng 6 tuần (do nhau thai bong ra, nội tiết trở lại bình thường). Bạn cần làm lại xét nghiệm dung nạp glucose vào tuần thứ 6 - 12 sau sinh để kiểm tra lại. Tuy nhiên, xin lưu ý: Những người từng mắc tiểu đường thai kỳ có nguy cơ mắc bệnh Tiểu Đường Type 2 thật sự trong tương lai cao gấp 7 lần người bình thường!

Câu 5: Ngoài mẹ bầu ra thì nghiệm pháp này có dùng cho người thường không?

Có. Bác sĩ vẫn chỉ định làm OGTT cho những bệnh nhân có chỉ số đường huyết lúc đói nằm ở mức "lấp lửng" (Tiền tiểu đường, từ 5.6 - 6.9 mmol/L) để khẳng định chắc chắn xem bệnh nhân đã chính thức chuyển sang giai đoạn Tiểu đường Type 2 hay chưa.