Biến chứng thần kinh làm bạn mất cảm giác đau; biến chứng mạch máu làm vết xước trầy xước từ nhiều ngày trước vẫn không chịu lành. Hậu quả là, phần lớn bệnh nhân đái tháo đường chỉ phát hiện mình bị loét chân khi thấy mủ chảy ra, dính ra vớ, hoặc ngửi thấy mùi hôi hoại tử bốc lêm.
Theo Hướng dẫn Phòng ngừa IWGDF 2023, thói quen kiểm tra bàn chân tiểu đường mỗi ngày làm giảm 50% nguy cơ hình thành vết loét nặng. Bài viết này cung cấp Checklist 5 phút mà bất kỳ ai cũng có thể (và phải) thực hiện vào mỗi buổi tối trước khi đi ngủ.
1. Chuẩn bị dụng cụ kiểm tra
Việc kiểm tra bàn chân tiểu đường không cần thiết bị đắt tiền. Bạn chỉ cần chuẩn bị:
- 1 chiếc gương soi có cán cầm dài: Để xoay và nhìn rõ lòng bàn chân, gót chân mà không cần phải gập người khó khăn (đặc biệt phù hợp với người cao tuổi, thoái hóa khớp).
- 1 chiếc đèn pin nhỏ: Để soi vào các kẽ ngón chân tối màu.
- Khăn mềm ẩm: Vệ sinh qua lớp mồ hôi, bụi bẩn để nhìn rõ hơn.
2. Checklist 5 phút kiểm tra bàn chân tiểu đường hàng ngày
Hãy ngồi ở nơi đủ ánh sáng (trên giường hoặc ghế nệm) và thực hiện tuần tự 4 bước sau:
Bước 1: Quan sát tổng thể da (1 phút)
Dùng mắt thường và gương cầm tay soi khắp mu bàn chân, má trong, má ngoài, gót và toàn bộ lòng bàn chân. Hãy tìm kiếm:
- Vết đỏ, đốm xuất huyết: Dấu hiệu của áp lực tỳ đè (do giày cấn) hoặc chấn thương mao mạch.
- Vết phồng rộp (mụn nước): Tuyệt đối không chọc thủng. Đây là dấu hiệu da bị cọ xát liên tục.
- Nứt nẻ, khô rạn: Đặc biệt ở gót chân. Các rãnh nứt sâu có thể là cửa ngõ cho vi khuẩn xâm nhập vào xương bộ phận dưới gót.
- Chai sần (Callus): Nốt chai thường xuất hiện dưới các ụ ngón chân cái hoặc ngón út, báo hiệu lực dồn quá lớn vào điểm đó do bàn chân bẹt hoặc dị dạng xương.
Bước 2: Soi kỹ kẽ ngón và móng (1 phút)
Kẽ ngón là nơi ẩm ướt, dễ bị nấm và tổn thương nếu bị móng chân đâm vào hoặc dép xỏ ngón cứa đứt.
- Dùng tay tách nhẹ từng bẹn ngón.
- Tìm vết nứt rách rỉn nước, lớp màng trắng (dấu hiệu nấm chân Athlete's Foot).
- Kiểm tra viền móng: Có bị khóe móng cắm vào thịt (Ingrown toenail) gây tấy đỏ vùng khóe chân không?
Bước 3: Kiểm tra sự chênh lệch nhiệt độ bằng tay (1 phút)
Dùng mu bàn tay (phần nhạy cảm hơn lòng bàn tay) chạm nhẹ để so sánh nhiệt độ giữa hai bàn chân, và giữa các vùng trên cùng một bàn chân.
- Nóng khu trú hơn bình thường: Dấu hiệu sớm của phản ứng viêm ngầm, nhiễm trùng hoặc bệnh lý khớp Charcot (nhất là vùng giữa mu bàn chân).
- Lạnh ngắt, tím tái: Dấu hiệu thiếu máu tưới do tắc hẹp động mạch ngoại biên (PAD).
Bước 4: Bài test cảm giác tại nhà (2 phút)
Tại bệnh viện, bác sĩ dùng sợi cước y tế 10g Monofilament ấn nhẹ vào các điểm nhạy cảm lòng bàn chân để xác định mức độ tê liệt thần kinh. Tại nhà, bạn có thể kiểm tra định kỳ bằng đầu tăm bông nhỏ:
Nhắm mắt lại, nhờ người nhà dùng đầu tăm bông mềm quẹt thật nhẹ lên đầu ngón cái, dưới ụ ngón cái, ụ ngón út và gót chân. Nếu bạn không cảm nhận được cảm giác chạm buồn buồn, xin chia buồn, bàn chân bạn đã rơi vào nhóm nguy cơ cực kỳ cao (High Risk), hệ thống báo động đau đã bị vô hiệu hóa!
3. Đã phát hiện bất thường — Cần phải làm gì?
Nếu checklist phát hiện ra vết chai, vết đỏ tấy hoặc rộp nước — tuyệt đối không dùng kim băng, kéo nặn chọc mủ hay dùng dao cạo vết chai.
| Dấu hiệu phát hiện | Xử lý ngay lập tức |
|---|---|
| Vết xước rỉ rớm máu | Sát khuẩn Povidine hoặc Betadine, băng gạc vô trùng, không tỳ đè lên phần tổn thương |
| Nốt chai gồ ghề (Callus) | Thoa kem dưỡng ẩm Urê, xem xét thay đổi Lót giày y khoa ngay lập tức. |
| Điểm cấn tấy đỏ | Ngừng đi đôi giày đang dùng. Giày của bạn đang tỳ đè sai chỗ! |
| Có mùi hôi, rỉ nước mủ | Vào khoa nội tiết bệnh viện tuyến tỉnh/TW ngay! Mức độ chuyển xấu có thể tính bằng giờ. |
4. Bảo Vệ Gấp Đôi Sau Khi Kiểm Tra
Bạn không thể soi chân mãi và hy vọng nó không bị thương. Bạn phải dập tắt mọi nguyên nhân gây xước chủ quan: loại bỏ đi chân không trong nhà, nhặt bỏ những đôi giày tây, dép nhựa quai cứng và chỉ tin dùng các sản phẩm Y khoa hỗ trợ Off-loading (giảm tải áp lực đỉnh).
Bộ Đôi Giày TIDU — Thay Thế Sự Cọ Xát Bằng Lớp Lót Cứu Rỗi
Thiết kế Giày thể thao y tế TIDU01D tự hào với lớp lót bọt biển khử mùi Seamless Lining (Liền mạch). Nó có nghĩa là gì? Có nghĩa là dù thần kinh bạn tê liệt không biết mình bị cọ xát, thì đôi giày cũng không có bất kỳ đường may cộm nào để cọ xát bạn cả!
Kèm theo Mũi rông chữ U, móng chân bạn không bị bó vón cục vào các ngón bên cạnh để gây nấm. Trang bị đúng trang bị sẽ giúp đôi chân cha mẹ giảm đi 80% rủi ro Đoạn Chi.
Miễn Phí Đổi Size • Đồng Kiểm Tận Nhà
*Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm y tế: Các bài viết của Ban Biên Tập Y Khoa được tổng hợp và tham chiếu từ Hướng dẫn Phòng ngừa Biến chứng Bàn chân (IWGDF 2023) và Cẩm nang đào tạo bệnh nhân ADA. Nếu bàn chân phát hiện vết xước rỉ dịch, mùi hôi, biến dạng Charcot, gia đình phải đưa bệnh nhân đi khám ngay tại các cơ sở Y Tế có Khoa Nội Tiết đái tháo đường.*
Nguồn tham khảo: IWGDF Prevention Guidelines 2023 • ADA Foot Care
